De Collse Watermolen in Eindhoven

Aanzicht uit het noorden, vóór herplaatsing van tweede waterrad.

Inleiding
De Collse watermolen is eigendom van de gemeente Eindhoven.
In het laatste jaar van de vorige eeuw ( 1999 ) is het tweede waterrad weer in gebruik genomen en heeft de molen weer haar oospronkelijk uiterlijk gekregen.
In aansluiting hierop heeft de gemeenteraad tevens besloten de benodigde gelden beschikbaar te stellen om de olieslagmolen ook weer bedrijfsvaardig te maken. De voorbereidingen hiervoor worden getroffen in nauwe samenwerking met de 'Stichting de Eindhovense Molens'.

De Collse Watermolen weer met 2 raderen en met rode daken. ©
Foto: Norbert van Eekeren, Nuenen, feb. 2007
Aanzicht uit het zuiden.

Een groep vrijwilligers, "de werkgroep Vrienden van de Collse watermolen", draagt mede zorg voor het promoten van dit eeuwenoude monument. Zij is onder andere bezig met het ontwikkelen van een lespakket voor scholieren van basisscholen.

Drie leden van deze werkgroep zijn gediplomeerd molenaar. Zij stellen de korenmolen zaterdagochtends in bedrijf. Bezoekers zijn dan van harte welkom. Uiteraard kan men ook de ambachtelijke producten van de molen komen kopen.

Ook op andere tijden kan men de molen bezoeken. U kunt hiervoor een afspraak maken met molenaar Fer de Vries, telefoon 040 - 281 78 18 of via zijn adres
Voor algemene informatie over de molen kunt u zich wenden tot de beheerder/molenaar Edwin van Bussel, na 18.00 uur via telefoon 040 - 281 21 46 of via zijn e-mail adres.

Geschiedenis
De Collse watermolen is in de 13e eeuw gebouwd door kloosterlingen. Later werd de molen feodaal bezit van de Hertog van Brabant.
De molen was tot de Franse tijd een ban- of dwangmolen. De ingezetenen van een bepaald gebied waren op straffe verplicht hun graan te laten malen op de door de adel aangewezen molen.
Nu is de gemeente Eindhoven eigenaresse van de molen.

Lees ook dit artikel uit het wijkblad Rond 't Hofke over de geschiedenis.

Het linker-molengebouw is de korenmolen en het rechter-molengebouw is de oliemolen. De olieslaginrichting is in de twintiger jaren verdwenen.
In 1997 is een Europese subsidie ontvangen voor de reconstructie van het oliemolengebouw.

Functie
De watermolen heeft eeuwenlang een dubbele functie gehad.
De voormalige oliemolen heeft tot in het begin van de 20e eeuw olie uit koolzaad geslagen. De koolzaadolie werd gebruikt voor verlichting en het bakken van aardappelen.
De korenmolen heeft veel voedergraan, zoals rogge, gerst en haver gemalen. In de jaren 50 stopten de boeren met de teelt van eigen granen. De molen verloor haar functie en kwam stil te staan.
De molen wordt nu door vrijwilligers elke zaterdagochtend in bedrijf gesteld voor het malen van tarwe voor bakkers en thuisbakkers.

Aandrijving
De watermolen ligt aan een klein riviertje dat ontspringt bij de Belgische grens. Aan de molen is een water- of stuwrecht verbonden, dat de molenaar het recht geeft het water te stuwen. Het verval (hoogteverschil bij de sluizen) bedraagt ongeveer 1 m. Bij het opendraaien van de molensluis komt het waterrad door het opgestuwde water in beweging.

Techniek
Het waterrad drijft een geheel houten raderwerk aan. De tanden van de wielen zijn gemaakt van tropisch hout en worden gesmeerd met bijenwas.
Een koppel molenstenen bestaat uit een draaiende bovensteen (de loper) en een vaste ondersteen (de ligger). Een molensteen weegt ongeveer 1500 kg. De maalcapaciteit van een koppel molenstenen bedraagt ongeveer 300 kg per uur.
Het graan wordt in zakken met het luiwerk naar de zolder gehesen. Via een voorraadbak en de schuddebak boven de molenstenen komt het graan tussen de stenen.

Het aandrijfwerk in de korenmolen.

Spoorwiel en rondsel. Foto 2002 ©

En in de afbeelding hierna is geschetst hoe het aandrijfwerk in een oliemolen er uit kan zien.

Het aandrijfwerk in een oliemolen.

model_ed_hawksley_2009

Model van de oliemolen door Ed Hawksley, UK, 2009. ©

Vincent van Gogh
In 1884 heeft Vincent van Gogh de watermolen geschilderd.
In een brief aan zijn vriend Van Rappard schrijft Van Gogh dat hij na diens vertrek aan een watermolen heeft gewerkt.
"'t Is een dito geval als de twee andere watermolens die we samen bezochten, doch met twee rode daken en populieren er om heen".
Volgens kenners is het schilderij wat kleur en compositie betreft een bijzonder fraai schilderij. Van Gogh is bij dit schilderij voor het eerst warme landschapstinten gaan gebruiken.
Het schilderij is in Amerikaans privé-bezit.
In 1885 vertrok Vincent van Gogh naar Antwerpen en vervolgens naar Parijs.

Schilderij van Van Gogh, 1884. ©

Openingstijden
Elke zaterdagochtend van 9:30 tot 12:30 uur is de molen in bedrijf en voor het publiek geopend.
(Maar niet als 1 januari of 25/26 december op een zaterdag valt.)

Adres
Collseweg 3, hoek Molendijk

Luchtfoto